📖 Tapu Sözlüğü
61 terim
A
Aile Konutu Şerhi
TMK 194 uyarınca evli çiftin kullandığı konutu, eşin yazılı muvafakati olmadan satılmasını/devrini engelleyen şerh. TKGM 2014/4 Genelgesi düzenler.
Akar
Üzerinde yapı bulunan veya gelir getirme niteliği olan taşınmaz; çoğunlukla kiraya verilen mülkler için kullanılır.
Akit
Tapu siciline tescil edilmek üzere tarafların anlaşması ve resmi senet düzenlenmesi işlemi. Satış, ipotek, intifa gibi 'akitli' işlemleri kapsar.
Akitsiz İşlem
Tarafların karşılıklı sözleşmesini gerektirmeyen, tek taraflı talep veya idarenin resen yaptığı işlem (örn: kayıt düzeltme, miras intikali, terkin).
Asıl Hak (Aynî Hak)
Bir kimsenin mal üzerinde doğrudan kurabildiği hak; herkese karşı ileri sürülebilir. Mülkiyet, intifa, irtifak, ipotek bunun örnekleridir (TMK 683-1015).
B
Bağımsız Bölüm
634 sayılı KMK m.2 uyarınca, bir binanın ayrı kullanıma konu olabilen bölümü; daireler, dükkânlar, depolar bunun örneğidir.
Bedelsiz Devir
İvazsız (karşılıksız) yapılan tapu işlemi; bağış, hibe, miras, ölünceye kadar bakma akdi (ÖKBA istisna) gibi durumlar.
Beyanlar
Tapu kütüğünde 'akitsiz işlemler' veya 'açıklamalar' sütununda yer alan, mülkiyet hakkını etkilemeyen ancak kayda geçirilmesi gereken durumlar (örn: yapı yokluğu, kira şerhi).
C
Cins Değişikliği
Bir taşınmazın vasfının (örn: tarla → bahçe, arsa → bina) değiştirilmesi işlemi. 5403 SK Tarım veya 3194 SK İmar mevzuatı kapsamında izin gerekir.
D
Damga Vergisi (DV)
488 SK kapsamında bazı resmi belgeler üzerinden alınan vergi; tapuda kira sözleşmesi şerhi gibi işlemlerde uygulanır (örn: ‰1,89).
Devir
Bir taşınmaz mülkiyetinin bir kişiden başka bir kişiye geçirilmesi işlemi; satış, bağış, takas, miras yoluyla olabilir.
Döner Sermaye Ücreti
TKGM'nin tapu işlemleri sırasında tahsil ettiği hizmet bedeli; 492 SK 4 sayılı tarifedeki harç DIŞINDA, ek ücrettir.
Düzenleme Ortaklık Payı (DOP)
3194 SK m.18 imar uygulamasında parsellerden yola, parka, okula vb. kamuya bedelsiz devredilen pay. Yasal üst sınır %45'tir.
E
Ecrimisil
Bir kişinin başkasının taşınmazını izinsiz kullanması durumunda ödemekle yükümlü olduğu kullanım bedeli; haksız işgal tazminatıdır.
Edinilmiş Mal
TMK 219 uyarınca evlilik birliği içinde elde edilen mallar; boşanmada 'katılma alacağı' ile diğer eşin yarım payı söz konusu olur.
Elbirliği Mülkiyeti
TMK 701-703 uyarınca payların belli olmadığı, ortakların oybirliğiyle tasarrufta bulunabildiği mülkiyet biçimi; tipik örnek miras yoluyla intikal eden taşınmaz.
F
Ferağ
Tapu sicilinde mülkiyetin bir kişiden başkasına geçişini ifade eden Osmanlıca terim; günümüzde 'devir' sözcüğü kullanılır.
Ferağ İlmühaberi
Cumhuriyet öncesi Osmanlı tapu sisteminde mülkiyet devrini gösteren resmi belge; günümüzde geçerliliği sınırlıdır, kadastro mahkemesinde değerlendirilir.
H
Haciz
İcra dairesi tarafından borçlunun mülkü üzerinde alacaklı lehine konulan, satış yoluyla alacağın tahsilini sağlayan kayıt; 2004 sayılı İİK düzenler.
Harç
492 sayılı Harçlar Kanunu kapsamında tapu işlemlerinde tahsil edilen resmi vergi; oran ve tutarlar 4 sayılı tarifede belirtilir.
Hisse
Paylı mülkiyette her ortağın taşınmazda sahip olduğu oransal pay (1/2, 1/4 vb.). Bu pay üzerinde kişi tek başına tasarruf edebilir.
K
Kadastro
Bir bölgedeki taşınmazların sınır, alan, malikiyet ve hak durumlarının tespit ve tescili; 3402 sayılı Kadastro Kanunu düzenler.
Kat İrtifakı
İnşa edilmek üzere bağımsız bölümlere ayrılması düşünülen yapı için tesis edilen geçici hak; bina tamamlandıktan sonra kat mülkiyetine dönüşür (KMK m.10).
Kat Mülkiyeti
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında, bir binanın bağımsız bölümleri üzerinde özel mülkiyet, ortak yerler üzerinde paylı mülkiyet kurma sistemi.
Kıymet Takdiri
Tapu işlemlerinde harç hesabı için taşınmazın değerinin belirlenmesi; emsal değer, beyan değer veya rayiç bedel kullanılır.
M
Mahzun
Tapu kütüğünde işlem yapılmasını engelleyen kayıt veya şerh durumu; haciz, ihtiyati tedbir, dava şerhi gibi haller.
Malikan
Tapuda kayıtlı malik veya maliklere verilen genel ad.
Muris
Vefat ederek mirasını arkasında bırakan kişi; miras bırakan.
Muris Muvazaası
Murisin sağlığında, mirasçılarından birine 'satış' görünümünde ama gerçekte 'bağış' olan devir yapması; tapu iptal davası ile terekeye iade ettirilebilir.
Müşterek Mülkiyet
Eski terim — bugün 'paylı mülkiyet' kullanılır. Birden fazla kişinin belli paylar oranında ortak mülkiyetidir (TMK 688).
N
Noter
Resmi belge düzenlemeye yetkili kamu memuru; tapu işlemleri için vekâletname, gayrimenkul vaad sözleşmesi vb. belgeler düzenler.
O
Ortaklığın Giderilmesi
İzaleşüyu davası; paylı veya elbirliği mülkiyetinin aynen taksim veya satış yoluyla sona erdirilmesi (TMK 698).
P
Parsel
Kadastrosu yapılmış arazinin numaralandırılmış küçük birimi; bir ada içinde birden fazla parsel bulunabilir.
Paylı Mülkiyet
TMK 688-700 — birden fazla kişinin belirli paylar (1/2, 1/4 vb.) oranında ortak olduğu mülkiyet biçimi; her paydaş kendi payını tek başına devredebilir.
R
Rayiç Bedel
Bir taşınmazın belirli bir tarihteki gerçek piyasa değeri; harç hesaplaması, kamulaştırma bedeli ve değerleme süreçlerinde kullanılır.
S
Satış
Tapuda bir taşınmazın bir bedel karşılığında bir maliken diğerine devredilmesi; 492 SK 4/I-20-a uyarınca alıcı + satıcı toplam ‰40 harç ödenir.
Sicil
Tapu kütüğü; her taşınmazın hak durumunun resmi olarak kaydedildiği belge sistemi (TMK 1011).
T
Takas
İki taşınmazın karşılıklı olarak el değiştirmesi; 492 SK 4/I-20-a uyarınca her iki taraf için ayrı ayrı satış harcı uygulanır.
Taksim
Birden fazla maliki bulunan taşınmazın paydaşlar arasında bölüştürülmesi işlemi; aynen taksim veya satış yoluyla yapılır.
Takyit
Tapudaki mülkiyet hakkını sınırlayan tüm kayıt ve şerhlerin genel adı; haciz, ipotek, irtifak, beyan, kira şerhi vb.
Tapu
Bir taşınmazın mülkiyetinin tescil edildiği belge; aslında 'tapu kütüğü' resmidir, 'tapu senedi' onun çıktısıdır.
Tapu Kütüğü
TKGM tarafından tutulan, taşınmazların mülkiyet ve hak durumunu gösteren resmi sicil (TMK 1011); senet kaybolsa bile kütükteki kayıt geçerlidir.
Terkin
Tapu kütüğündeki bir kaydın silinmesi (örn: ipoteğin terkini, şerhin kaldırılması, hisse devri sonrası eski malikin silinmesi).
Tescil
Bir hakkın veya işlemin tapu kütüğüne yazılması; aynî hakların geçerliliği için zorunludur (TMK 1021).
Tevhit
İki veya daha fazla taşınmazın tek bir parselde birleştirilmesi işlemi; 492 SK 4/I-6-a uyarınca ‰11,38 harç tahsil edilir.
V
Vekâletname
Bir kişinin başkasını kendi adına işlem yapmaya yetkili kıldığı, noter tasdikli belge; tapu için 'özel yetkili' olmak gerekir.
Veraset İlamı
Sulh Hukuk Mahkemesi'nden alınan, mirasçıların kim olduğunu ve hisse oranlarını gösteren belge; tapuda intikal işlemi için zorunludur.
Y
Yapı Kayıt Belgesi (YKB)
3194 SK Geçici 16 (İmar Barışı) kapsamında, 31.05.2018 öncesi kaçak yapılar için verilen belge; yapıyı 'kayıt' altına alır ama iskan ruhsatı yerine geçmez.
Yola Terk
İmar uygulaması kapsamında parselin bir kısmının yol, park, yeşil alan vb. kamuya bedelsiz devri; tapu harcından muaftır (3194 SK m.18).
Z
Zayi Belgesi
Kaybedilen tapu senedinin yerine yenisinin verilmesi için tapu müdürlüğüne başvuru sonucu düzenlenen yeni belge; mülkiyet hakkı kütükten devam eder.
Zilyetlik
Bir kişinin bir mal üzerinde fiili egemenlik kurması (TMK 973); zilyetlik mülkiyet hakkı doğurmaz ama bazı durumlarda kazandırıcı zamanaşımıyla mülkiyete dönüşebilir.
Ö
Ölünceye Kadar Bakma Akdi (ÖKBA)
TBK 611-619 — bir kişinin başkasına ölünceye kadar bakım sağlama karşılığında taşınmaz devri sözleşmesi; tapuda 'ivazlı' kabul edilir.
Önalım Hakkı (Şufa)
TMK 732 — paylı mülkiyette pay devrinde diğer paydaşların 3 ay içinde kullanabileceği, payı aynı bedelle satın alma hakkı.
İ
İfraz
Bir taşınmazın iki veya daha fazla parçaya ayrılması işlemi. İmar uygulaması kapsamında veya mahkeme kararıyla yapılır.
İğfal Kabiliyeti
Sahte bir belgenin (vekâletname, kimlik vb.) ortalama bir görevliyi yanıltabilecek nitelikte olması; varsa idarenin TMK 1007 sorumluluğu doğar.
İhdas
İmar uygulamasında yola/parka terk sonrası geriye kalan ve bağımsız parsel olarak oluşturulan parça; malik adına yeni numarayla tescil edilir.
İntifa Hakkı
TMK 794 uyarınca bir kişinin başkasının taşınmazından (mülkiyet sahibi olmadan) yararlanma hakkı; yaşam boyu veya belirli süreli olabilir.
İpotek
Bir borcun teminatı olarak taşınmaz üzerinde kurulan rehin hakkı (TMK 850-921). Borç ödenmezse alacaklı taşınmazı satışa çıkarabilir.
İrtifak Hakkı
Bir taşınmaz lehine başka bir taşınmaz üzerinde kurulan, sınırlı kullanım hakkı (TMK 779). Geçit, su, manzara irtifağı bunun örneğidir.
İzaleşüyu
Ortaklığın giderilmesi davası; paylı veya elbirliği mülkiyetindeki taşınmazın aynen taksimi mümkün değilse satış yoluyla ortaklığın sona erdirilmesi (TMK 698).
Ş
Şerh
Tapu kütüğünde mülkiyet hakkını sınırlayan veya etkileyen kayıt (örn: aile konutu, kira, dava şerhi). Aynî hak değildir, kişisel hak doğurur.